Tajchman Michał, pseud.: Mikita, Tyran, nazwiska konspiracyjne: Michał Szpunar, Wincenty Luskowski (1910–1944), major lotnictwa Polskich Sił Powietrznych, cichociemny.
Ur. 7 IX w Wysokiej (pow. łańcucki) był synem Michała, rolnika i tkacza, oraz Małgorzaty z domu Szpunar.
T. ukończył cztery klasy szkoły powszechnej w Wysokiej, po czym od r. 1921 uczył się w Państw. Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Łańcucie, gdzie w maju 1931 zdał maturę. Od października t.r. szkolił się przez rok w Szkole Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 2 w Biedrusku, a następnie w r. 1932 został słuchaczem Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie; ukończył ją w stopniu podporucznika lotnictwa (ze starszeństwem z 15 VIII 1934). Przydzielony do 2. Pułku Lotn. w Krakowie, pełnił służbę jako młodszy oficer w 24. i 22. eskadrach liniowych; od sierpnia do października 1934 przebywał na kursie szybowcowym w Ustianowej. Awansował na porucznika (ze starszeństwem z 19 III 1938). Podczas odbywania kursu meteorologicznego w Inst. Meteorologicznym w Warszawie (październik–grudzień 1938), uczestniczył w listopadzie t.r. w ramach 24. eskadry liniowej 1. dyonu liniowego 2. Pułku Lotn. w zajmowaniu Zaolzia. Dn. 1 VIII 1939 objął funkcję dowódcy stacji meteorologicznej pułku.
W czasie kampanii wrześniowej 3 IX 1939 ewakuował się T. do Lwowa, a 17 IX z kadrą stacji meteorologicznej i Szkołą Podchorążych Lotnictwa przekroczył granicę polsko-rumuńską w Śniatyniu. W dn. 21–27 IX t.r. był opiekunem Szkoły Podchorążych Lotnictwa w miejscowości Frecati. Po otrzymaniu paszportu wyjechał do Slatiny i przez Drăgășani i Bukareszt dotarł 24 X do portu Bałczik, skąd wypłynął 5 XI i przez Maltę dostał się 13 XI do Marsylii. Ok. 26 XI wstąpił do Polskich Sił Powietrznych w punkcie zbornym lotnictwa polskiego w Lyonie i pełnił tam funkcję dowódcy plutonu wartowniczego.
Po upadku Francji T. ewakuował się 27 VI 1940 do Liverpoolu i przeszedł 1 VII t.r. pod dowództwo brytyjskie. Przydzielony do 301. Dyonu Bombowego Ziemi Pomor. w Blackpool, odbywał od 13 VIII kurs obserwatorów lotniczych w polskiej bazie RAF w Benson. Dn. 21 IX został odkomenderowany do bazy RAF w Penrhos, skąd 5 XII skierowano go do 110. skrzydła lotn. w Ringway, a następnie do oddziału dowodzenia Polskich Sił Powietrznych w Cardiff i Gatwick. Po przeszkoleniu w szkole bombowców i strzelców pokładowych w West Freugh został 14 II 1941 przeniesiony do 301. Dyonu Bombowego Ziemi Pomor. w Swinderby, a następnie 14 VIII t.r. do centralnej szkoły artyleryjskiej w Castle Kennedy; awansował na kapitana (ze starszeństwem z 1 IX 1941). Od 11 IX t.r. jako tylny strzelec pełnił w ramach polskiej eskadry służbę w 138. brytyjskim dyonie specjalnego przeznaczenia RAF na lotniskach Linton, Stradishal i Tempsford. Brał udział w wyprawach bombowych na kontynent oraz w lotach ze zrzutami i skoczkami do kraju; wykonał trzydzieści lotów bojowych. Za udział w operacjach lotniczych nad kontynentem został odznaczony w r. 1941 Orderem Virtuti Militari V kl. i czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Przeszedł następnie szkolenie w zakresie zadań lotnictwa w konspiracji i 3 IV 1942 w Londynie został zaprzysiężony na rotę przysięgi AK w Oddz. VI (Specjalnym) Sztabu Naczelnego Wodza.
W nocy z 26 na 27 I 1943, w ramach operacji lotniczej o krypt. Gauge (ekipa 19), został T. zrzucony jako dowódca grupy czterech cichociemnych na placówkę odbiorczą «Żubr», położoną 14 km na północny zachód od Kielc; awansował wtedy na majora (ze starszeństwem z 1 IX 1943). Przeszedł «aklimatyzację» w Warszawie i otrzymał przydział do Wydz. Lotnictwa Oddz. III Komendy Głównej AK; od czerwca t.r. kierował referatem lotniczym w Oddz. III Obszaru AK Warszawa. Wspólnie z płk. Adamem Kurowskim (pseud. Artur), kpt. Janem Łuszczyńskim (pseud. Bukowski) i por. Kazimierzem Chorzowskim (pseud. Żubr) opracował skrypty z zakresu nowoczesnego sprzętu lotniczego i jego przydatności w działaniach podziemnych. Wybuch powstania warszawskiego 1944 r. zastał T-a w Śródmieściu. Zginął z żoną i córką 4 VIII 1944 w rejonie ul. Polnej bądź Pola Mokotowskiego, po wyjściu z zajętego przez Niemców domu przy ul. Polnej 30. Był też odznaczony Medalem Lotniczym (czterokrotnie) oraz Zwykłym Znakiem Spadochronowym.
W zawartym w r. 1943 małżeństwie z Małgorzatą z Lardellich, miał T. córkę Elżbietę Marię (ur. i zm. 1944).
Brat T-a, Józef (1914–1944), pseud. Słowik, od lutego 1941 działał w ZWZ/AK; uczestniczył m.in. w zdobyciu niemieckiego magazynu z bronią i amunicją w Nienadówce (z 2 na 3 III 1942), ataku na posterunek policji granatowej w Albigowej (28 XI 1942), odbiciu więźniów w Żołyni (z 24 na 25 IV 1943) oraz ataku na posterunek żandarmerii w Sieniawie (z 25 na 26 VI 1944). Ranny podczas ataku na kolumnę niemiecką w Wysokiej, został ujęty przez żandarmerię niemiecką i rozstrzelany 26 (lub 27) VII 1944 w Łańcucie; pośmiertnie odznaczono go Krzyżem Walecznych.
Cumft O., Kujawa H. K., Księga lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939–1946, W. 1989; Kawalerowie Virtuti Militari. Wykazy; Rybka–Stepan, Awanse, s. 463; Rybka–Stepan, Rocznik; Słown. cichociemnych, II (fot.); – Bieniecki K., Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kr. 1994; tenże, Polskie załogi nad Europą 1942–1945. Polacy w operacjach specjalnych, W. 2005; Bystrzycki P., Znak cichociemnych, W. 2009; Drogi cichociemnych, Londyn 1971 (fot.); Garliński J., Politycy i żołnierze, Londyn 1971; Jankowski S. „Agaton”, Z fałszywym ausweisem w prawdziwej Warszawie, W. 1988 I–II; Kalinowski F., Lotnictwo polskie w Wielkiej Brytanii 1940–1945, Paryż 1969; Król W., Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940–1945, W. 1982; Leżeński C., Dajcie im imię, W. 1985; Szołdrska H., Lotnictwo Armii Krajowej, P. 1998; taż, Lotnictwo Podziemia czyli dzieje Wydziału Lotnictwa KG AK, W. 1986; Tucholski J., Cichociemni, Wr. 2010 (fot.); – Szurmiak C., Za cenę życia więźniów w Żołyni, „Kur. Pol.” 1985 nr 82 (dot. brata, Józefa); – CAW: Akta personalne, sygn. 3239; IPiM Sikorskiego: Dok. personalne, sygn. LOT. A.IV.I/42; Izba Pamięci w Wysokiej: Dok. T-a; Ministry of Defence w Northolt (Wielka Brytania): The War Office Records Centre (Polish), dok. osobowe i weryfikacyjne; Studium Polski Podziemnej w Londynie: Teczka osobowa, sygn. Kol. 23/291; – Informacje bratanka, Krzysztofa Tajchmana i jego żony Genowefy z Wysokiej.
Krzysztof A. Tochman